Операција на слепо црево: колку трае, како изгледа опоравувањето и враќањето на работа

Во секојдневниот говор „слепо црево“ значи црвулец (апендикс), тесен израсток на почетниот дел од дебелото црево, најчесто во десниот долен дел од стомакот. Кога црвулецот ќе се воспали, станува збор за воспаление на слепото црево (апендицитис). Воспалениот црвулец може да пукне и да предизвика воспаление на трбушната марамица (перитонитис), па воспалението најчесто се лекува со операција со која црвулецот се отстранува.

Одлуката за операција ја донесува хирургот по прегледот, анализите на крвта и, по потреба, ехото или скенерот. Кај некои возрасни со некомплицирано воспаление лекарот може да предложи лекување со антибиотици наместо операција. Таквото лекување не е соодветно за секого, а воспалението подоцна може да се врати.

Воспалението на слепото црево бара итна проценка. Болката најчесто почнува околу папокот, а во текот на неколку часа се преместува во десниот долен дел од стомакот и станува сè посилна. Често ја придружуваат губење на апетитот, гадење, повраќање или покачена температура. Кај децата, постарите лица и бремените жени тегобите може да изгледаат поинаку. При силна болка во стомакот или болка што се засилува повикајте Итна помош на бројот 194 или јавете се во најблискиот ургентен центар.

Самата операција најчесто трае околу еден час. Може да трае подолго ако црвулецот пукнал или има гнојна колекција (апсцес), бидејќи хирургот тогаш ја чисти и ја испира стомачната празнина. Подолго трае и кога има сраснувања (адхезии) од претходни операции што треба да се одвојат. Операцијата најчесто се прави во општа анестезија, па пациентот спие во текот на целиот зафат. Видот на анестезијата го предлага анестезиологот по прегледот.

Вкупното време во болницата на денот на операцијата е подолго од самиот зафат. Пред операцијата пациентот го прегледува анестезиолог, а по зафатот пациентот останува под надзор додека не се опорави од анестезијата. Семејството затоа треба да смета на неколку часа.

Црвулецот се отстранува на еден од два начина:

• Лапароскопската операција најчесто се прави низ три мали реза, од кои едниот е кај папокот. Хирургот воведува тенка камера и инструменти, а стомакот благо се надувува со гас за да се добие простор за работа.
• Класичната (отворена) операција се прави низ еден рез долг неколку сантиметри во десниот долен дел од стомакот.

Прегледот на истражувања што во 2018 година го објави меѓународната истражувачка мрежа Cochrane покажа дека кај возрасните лапароскопската операција во просек носи нешто помалку болка првиот ден, пократок престој во болница, побрзо враќање на активностите и поретка инфекција на раната. Гнојната колекција во стомакот (апсцес) беше почеста по лапароскопијата. Квалитетот на доказите е умерен до низок.

Лапароскопијата не е соодветна за секој пациент. Понекогаш хирургот за време на зафатот преминува на класична операција, ако процени дека тоа е побезбедно, на пример поради сраснувања или пукнат црвулец. Ценовникот на Болница Маја посебно ги наведува апендектомијата, лапароскопската апендектомија и сложената лапароскопска апендектомија. Која метода е соодветна, хирургот ја предлага по прегледот и увидот во наодите.

Пациентите најчесто се поттикнуваат да станат и да прошетаат уште неколку часа по операцијата, бидејќи движењето му помага на опоравувањето. Со јадење и пиење се почнува кога лекарот ќе дозволи и кога пациентот ќе се чувствува подготвен. Болката во пределот на раните е очекувана и најчесто почнува да слабее по два до три дена. По лапароскопијата може да се јави и болка во рамото. Ја предизвикува гасот со кој стомакот бил надуен за време на операцијата, а најчесто поминува сама.

Должината на престојот во болница зависи од методата и од текот на опоравувањето. По некомплицирана лапароскопска операција пациентите често одат дома следниот ден. По класична операција или ако црвулецот пукнал, престојот е подолг. За отпуштањето одлучува хирургот, а при отпуштањето пациентот добива отпусна листа и упатства за нега на раната, исхрана, движење и контрола.

По операција на слепо црево посебна диета најчесто не е потребна. Исхраната се враќа постепено, а на цревата им се потребни неколку дена за да проработат со вообичаениот ритам. Општите препораки се:

• Прво течности (вода, чај, супа), а потоа полесни оброци, ако организмот добро ги поднесува.
• Помали оброци повеќе пати на ден, наместо два или три обилни.
• Доволно течности во текот на целиот ден.
• Во првите денови помалку масна, пржена и лута храна, ако предизвикува надуеност или гадење.
• Овошје, зеленчук и интегрални житарки кога апетитот ќе се врати, бидејќи помагаат при запек.

Запекот е чест по операцијата, поради помалото движење и лековите против болки, а кај некои луѓе неколку дена се јавува помека столица. При запек помагаат течностите, храната богата со влакна и секојдневната прошетка. Ако црвулецот пукнал или опоравувањето било посложено, упатствата за исхрана може да бидат поинакви, па важи она што пишува во отпусната листа.

Упатствата се разликуваат од пациент до пациент, но најчесто важи следново:

• Туширањето обично е дозволено уште во првите денови по операцијата, ако хирургот не каже поинаку. Раната по туширањето треба нежно да се исуши со чиста крпа.
• Капењето во када и пливањето се одложуваат додека раната целосно не заздрави, најчесто околу две недели.
• Црвенилото и чувствителноста околу раната се очекувани во текот на првите една до две недели и постепено слабеат. Трпнењето на кожата околу раната може да трае подолго, а понекогаш останува трајно.
• Конците или металните спојници се вадат на контрола, освен ако се користени конци што сами се разградуваат или лепак за кожа.
• Секојдневната прошетка е пожелна, а активноста се зголемува постепено.
• Кревањето тешки товари, контактните спортови и посилниот напор најчесто се избегнуваат околу еден месец. Точниот рок го одредува хирургот.
• Возењето е можно кога пациентот може нагло да закочи без болка и кога не зема лекови што предизвикуваат поспаност, најчесто по една до две недели.

Враќањето на работа зависи од методата на операцијата, од текот на опоравувањето и од видот на работата. По некомплицирана лапароскопска операција пациентите на канцелариска и друга полесна работа најчесто се враќаат по една до две недели. За работа со кревање товари и физички напор е потребно повеќе време. По класична операција отсуството од работа често трае три до четири недели, а ако црвулецот пукнал, опоравувањето може да трае и подолго.

За боледувањето одлучува матичниот лекар во вашиот здравствен дом. На матичниот лекар му се носи отпусната листа од болницата, во која хирургот ги наведува препораките за опоравување. Ако опоравувањето оди побавно од очекуваното, рокот за враќање на работа се проверува со хирургот на контрола.

Како и по секоја операција, може да се јават компликации, на пример инфекција на раната, гнојна колекција во стомакот (апсцес), крварење или забавена работа на цревата. Ризикот е поголем ако црвулецот пукнал. По отпуштањето јавете се кај хирургот или кај матичниот лекар без одлагање при следниве знаци:

• Покачена температура, тресење од студ или чувство на силна слабост.
• Рана што е сè поцрвена, поотечена и поболна, или од неа истекува гној или крв.
• Болка во стомакот што се засилува наместо да слабее.
• Гадење и повраќање што не престануваат, неможност да се задржат течностите или надуен стомак без столица и гасови.
• Болка или оток во листот на ногата.

При силна болка во стомакот, отежнато дишење, болка во градите или збунетост повикајте Итна помош на бројот 194. Овој текст е општа информација и не ги заменува прегледот и упатствата на хирургот.