Анална фисура: кога се препорачува операција и како изгледа опоравувањето

Аналната фисура (фисура на анусот) е мала надолжна пукнатина на кожата на влезот во аналниот канал. Најчесто е на задната страна од аналниот отвор, кон опашната коска. Обично настанува по тврда столица и силно напрегнување, а понекогаш и по чести проливи или породување. Типичен знак е остра болка при празнење на цревата, која може да трае и со часови потоа. Покрај болката, често се гледа малку светлоцрвена крв на тоалетната хартија.

Хемороидите се нешто друго. Тоа се перничиња од крвни садови што ги има секој човек во аналниот канал, а тегоби предизвикуваат дури кога ќе се зголемат. Разлики што најчесто се опишуваат:

• Фисурата е ранка на кожата, а хемороидот е зголемено перниче од крвни садови.
• Кај фисурата главен знак е болката при празнење на цревата и по него.
• Хемороидите почесто крварат без силна болка, можат да испаѓаат и да предизвикаат јадеж или чувство на влажност. Исклучок е надворешниот хемороид во кој ќе се згрутчи крвта (тромбоза): тогаш се јавуваат болно јазолче и оток покрај аналниот отвор.
• И двете состојби можат да дадат светла крв, а можат да постојат и истовремено.

Затоа разликата сигурно ја утврдува лекарот на прегледот. Крвта во столицата може да има и други причини, па не треба да се припишува на хемороиди или фисура без преглед.

Свежата (акутна) фисура најчесто заздравува без операција, за неколку недели. Целта на лекувањето е столицата да биде мека и мускулот на аналниот отвор да се опушти, бидејќи грчот на тој мускул го успорува заздравувањето. Лекарот најчесто препорачува:

• Повеќе влакна во исхраната (зеленчук, овошје, мешункасти растенија, интегрални житарки) и доволно течност во текот на денот.
• Средство за омекнување на столицата, ако лекарот го препорача.
• Топла седечка бања од 10 до 15 минути, два до три пати дневно и по празнењето на цревата.
• Нежна хигиена, плакнење со вода наместо грубо бришење.
• Одење во тоалет штом ќе се јави потреба, без долго седење и напрегнување.

Кога овие мерки не се доволни, лекарот може да пропише маст што го опушта мускулот и го подобрува протокот на крв во тој предел. Кај некои пациенти се разгледува и инјекција во мускулот што привремено го опушта. Кој лек и колку долго, одредува лекарот според наодот. Мастите од слободна продажба можат да ги ублажат тегобите, но не треба долго да се користат без преглед.

Фисурата што не заздравува подолго од околу шест до осум недели најчесто се смета за хронична. Рабовите на ранката тогаш стануваат потврди, на надворешниот раб може да се создаде мал кожен израсток, а внатрешниот мускул на аналниот отвор (внатрешниот сфинктер) останува во грч. Таквата фисура поретко заздравува само со исхрана и масти.

Хирургот најчесто разгледува операција во следниве ситуации:

• Фисурата не заздравува и покрај доследното лекување со исхрана, бањи и лекови.
• Фисурата ќе заздрави, па повторно се отвора.
• Кај хронична фисура болката при празнење на цревата сериозно ги нарушува сонот, работата и секојдневниот живот, и покрај лекувањето.

Кога операцијата веќе се планира, хирургот може да предложи во истиот зафат да се отстранат и кожниот израсток или хемороидите што предизвикуваат тегоби.

Одлуката секогаш се донесува по прегледот. Хирургот ги зема предвид претходните операции во аналниот предел, породувањата, воспалителните болести на цревата и постојните проблеми со контролата на столицата, бидејќи од тоа зависи изборот на методата. Ако фисурата не е на типичното место, ако ги има повеќе или ако не боли како што се очекува, лекарот може да предложи дополнителни прегледи, на пример колоноскопија или земање примерок од ткивото, за да исклучи други причини.

Најчестиот зафат кај хронична фисура е странично пресекување на внатрешниот мускул (латерална внатрешна сфинктеротомија). Хирургот преку мал рез пресекува дел од внатрешниот мускул на аналниот отвор. Мускулот тогаш попушта, грчот и притисокот се намалуваат, а ранката добива подобар проток на крв и може да заздрави. Надворешниот мускул, кој свесно го стегаме, не се пресекува.

Во зависност од наодот, хирургот може да ги отстрани и тврдите рабови на фисурата и кожниот израсток (фисуректомија). Кај воспалителни болести на цревата, по претходни операции во аналниот предел или по оштетување на мускулот при породување, пресекувањето на мускулот најчесто се избегнува. Тогаш хирургот може да предложи метода што го чува мускулот, на пример покривање на ранката со парче од околната кожа (кожен флап). Која метода ја предлага и зошто, хирургот го објаснува на прегледот.

Зафатот најчесто трае кратко. Може да се изведе во локална анестезија со лекови што се даваат во вена за да го смират пациентот и да ја ублажат болката (аналгоседација), во спинална или во општа анестезија. Видот на анестезијата го одредуваат хирургот и анестезиологот. Пред зафатот, во зависност од видот на анестезијата, се прават потребните анализи и преглед кај анестезиолог. По вакви зафати пациентот најчесто оди дома истиот или следниот ден. Дали е потребен престој во болница, одредува хирургот според зафатот и општата состојба на пациентот.

Опоравувањето кај секој пациент е малку поинакво. Ориентационо, најчесто изгледа вака:

• Првите неколку дена: непријатност и болка во пределот на раната, кои најчесто се ублажуваат со лекови против болка според препорака на лекарот. Болка при празнење на цревата е сè уште можна, но многу пациенти забележуваат дека е послаба отколку пред операцијата.
• Првото празнење на цревата: често предизвикува страв, но не треба да се одложува, бидејќи столицата тогаш станува потврда, а празнењето поболно. Меката столица е најважна, затоа се продолжува со исхраната и средството за омекнување според упатството.
• Првите седум до десет дена: малку крв на тоалетната хартија и благ исцедок се чести. Тенка влошка и памучна долна облека го олеснуваат овој период.
• Враќање на полесни обврски: најчесто за неколку дена до две недели, во зависност од работата.
• Заздравување на фисурата: најчесто за неколку недели, обично до шест недели. По отстранувањето на рабовите на фисурата (фисуректомија) заздравувањето може да трае и подолго.

Негата по зафатот е едноставна, но треба доследно да се спроведува. По секое празнење на цревата пределот се плакне со млака вода или се прави кратка седечка бања, а потоа нежно се исушува. Во првите денови корисно е да се избегнуваат долго седење на тврда подлога, кревање тешки товари и напорно вежбање. Контролата кај хирургот се закажува според договор, а хирургот тогаш го проценува заздравувањето и дава понатамошни упатства.

Како и по секој зафат, можни се крварење, собирање крв под кожата (хематом), инфекција на раната и, ретко, гнојно воспаление (апсцес) покрај аналниот отвор. Во првите часови по анестезијата мокрењето може да биде отежнато. Заздравувањето може да биде побавно, а фисурата може и повторно да се појави, но тоа е поретко кога столицата се одржува мека.

Пациентите често прашуваат за контролата на гасовите и столицата. По пресекувањето на внатрешниот мускул кај дел од пациентите може да се јави послаба контрола на гасовите или, поретко, благо истекување на столица. Тоа најчесто е благо и минливо, но кај помал број пациенти може да остане трајно, а многу ретко е потребно дополнително лекување. Затоа хирургот пред операцијата прашува за породувањата, претходните операции и постојните тегоби и според тоа ја избира методата.

Без одлагање треба да се јавите кај хирургот или кај матичниот лекар во следниве ситуации:

• Крварењето е обилно или не престанува.
• Се јави покачена температура или морници.
• Болката станува сè посилна наместо послаба.
• Се појават оток, црвенило или гноен исцедок околу раната.
• Не можете да мокрите или немате столица подолго од два до три дена, иако земате средство за омекнување на столицата.

При обилно крварење или лоша општа состојба треба да се повика Итна помош на бројот 194.

Многумина пред одлуката читаат искуства на други на форуми. Таквите приказни можат да помогнат во подготовката, но фисурите, методите и текот на опоравувањето се разликуваат од човек до човек. Посигурен патоказ е разговорот со хирург што го видел наодот. На прегледот е корисно да прашате:

• Дали фисурата е свежа или хронична и дали сè уште има смисла лекување без операција?
• Која метода ја предлагате и зошто токму таа?
• Каква е анестезијата и дали се оди дома истиот ден?
• Колкав е ризикот за контролата на гасовите и столицата во мојот случај?
• Колку трае боледувањето и кога е контролата?
• Кои анализи треба да се направат пред зафатот и што да понесам во болница?

Во Болница Маја во Ниш проктолошките прегледи ги прават специјалисти по општа хирургија што се занимаваат со колоректална хирургија и проктологија. Списокот на лекарите и описот на прегледот се наоѓаат на страницата за проктолошка хирургија.