Опоравување по операција на штитната жлезда: глас, калциум, лузна и контроли

Во првите денови по операцијата на штитната жлезда повеќето луѓе чувствуваат замор и непријатност во вратот. Болката најчесто е умерена и се ублажува со лекови против болки што ги одредува лекарот. Должината на престојот во болницата ја одредува хирургот, според обемот на операцијата и текот на првите часови и денови по зафатот.

Во првите денови често се јавуваат:

• болка или непријатност при голтање и чувство на „кнедла“ во грлото
• затегнатост и благ оток околу резот на вратот
• благо засипнување или побрзо заморување на гласот
• гребење во грлото од цевката за дишење што се користи за време на општата анестезија

Исхраната најчесто се враќа постепено: прво течности, потоа мека и кашеста храна, па вообичаени оброци, како што голтањето станува полесно. Ладните пијалаци можат да му пријат на грлото. Наглото навалување на главата наназад и вртењето на главата треба да се избегнуваат, но вратот не треба да се држи целосно вкочанет. Ако за време на операцијата е поставен дрен, тенка цевка за одведување течност од раната, хирургот одлучува кога ќе се отстрани.

Покрај штитната жлезда минуваат тенки нерви што ги движат гласните жици. Хирургот за време на операцијата внимава да ги зачува. Сепак, гласот привремено можат да го променат благото истегнување или отокот на околното ткиво, како и цевката за дишење за време на анестезијата. Затоа благото засипнување, потивкиот глас и побрзото заморување при зборување се чести во првите денови и најчесто се минливи. Гласот обично се опоравува за неколку дена до неколку недели, а поретко опоравувањето трае и неколку месеци. Кај некои луѓе извесно време потешко се постигнуваат високите тонови, што е важно за оние што пеат или многу зборуваат. Трајна промена на гласот е ретка.

Во првите недели помага:

• умерено зборување, без викање и долги разговори
• доволно течности во текот на денот
• избегнување тутунски чад и сув воздух во просторијата
• трпение, бидејќи гласот се опоравува постепено

Ако засипнатоста трае подолго од две до три недели или се влошува, хирургот може да го упати пациентот на преглед на гласните жици кај специјалист за уво, нос и грло. Задавување или кашлање при пиење течности треба без одлагање да се пријави на хирургот. Отежнато дишење или свиркаво дишење не се очекувани и тогаш без одлагање треба да се повика итна помош на бројот 194.

На задната страна на штитната жлезда се наоѓаат мали паратироидни жлезди, најчесто четири. Тие лачат паратхормон (PTH), хормон што одржува нормално ниво на калциум во крвта. Кога се отстранува целата штитна жлезда, паратироидните жлезди можат привремено да ослабат, па калциумот во крвта може да падне. По отстранување на еден лобус тоа е ретко. Затоа лекарот по отстранувањето на целата жлезда најчесто го проверува калциумот, а по потреба и PTH.

Знаците на низок калциум најчесто се јавуваат во првите неколку дена по операцијата:

• трнење или пецкање околу усните
• трнење во врвовите на прстите на рацете и нозете
• грчеви или вкочанетост на мускулите на рацете и лицето

Ако анализите покажат низок калциум, лекарот може да одреди препарати на калциум и витамин D. Таа терапија најчесто е привремена, додека паратироидните жлезди повторно не почнат нормално да работат. Дозата се менува само по договор со лекарот. Падот на калциумот ретко е траен. Тогаш се потребни долготрајна терапија и редовни контроли. Ако дома се јават трнење или грчеви, потребно е без одлагање да се обратите на хирургот или на итната служба. Грчевите што се шират или не попуштаат и отежнатото дишење бараат повик на итна помош на бројот 194.

Резот најчесто се прави на долниот дел од предната страна на вратот, кога е можно во природен набор на кожата, за лузната да биде што помалку забележлива. Раната се затвора со конци што со текот на времето сами се разградуваат, со конци што се вадат или со лепак за кожа. При отпуштањето хирургот објаснува како се негува раната, кога е дозволено туширање и дали и кога се вадат конците.

Општи правила за нега:

• раната се одржува чиста и сува, без триење
• рацете се мијат пред секое допирање на раната или завојот
• без капење во када, базен или море додека хирургот не одобри
• без креми и масла на раната додека целосно не заздрави

Лузната во првите месеци најчесто е црвена и благо задебелена, а потоа постепено бледее и омекнува. Во текот на првата година се препорачува заштита на лузната од сонце со шал, марама или крема со висок заштитен фактор. Масажа на лузната и силиконски препарати се користат дури кога раната целосно ќе заздрави, и тоа по совет на лекарот.

Потребата од хормонска терапија зависи од тоа колку ткиво од штитната жлезда е отстрането. По отстранување на целата жлезда телото повеќе не создава хормони на штитната жлезда, па е потребна трајна заменска терапија, секој ден. По отстранување на еден лобус преостанатиот дел од жлездата често создава доволно хормони, но кај дел од пациентите терапија сепак е потребна. Тоа го покажуваат анализите.

Дозата ја одредува лекарот, пред сè според наодот на TSH, и таа не се менува самостојно. Првата проверка на хормоните најчесто се прави шест до осум недели по операцијата, а потоа според планот на хирургот или ендокринологот. Лекарот објаснува и како се зема терапијата. Некои препарати, на пример калциум и железо, ја намалуваат нејзината апсорпција ако се земат во исто време. Затоа се земаат во размак од неколку часа, според упатството на лекарот. Ако по операцијата телесната тежина забележливо се менува, тоа е причина да се провери TSH и да се разговара со лекарот за терапијата.

Првиот контролен преглед кај хирургот најчесто е во првите две недели по операцијата, а точниот термин се договара при отпуштањето. Планот на контроли зависи од обемот на операцијата и од наодите, а најчесто вклучува:

• преглед кај хирургот и проверка на раната, со вадење конци ако е потребно
• калциум во крвта и, по потреба, паратхормон (PTH), најчесто по отстранување на целата жлезда
• TSH и слободен T4 (FT4), за проверка на работата на преостанатиот дел од жлездата или за прилагодување на хормонската терапија
• тироглобулин со антитела на тироглобулин и ултразвук на вратот (пределот на штитната жлезда и лимфните јазли), кога тоа го бараат патохистолошкиот наод и планот за лекување, на пример по операција на карцином на штитната жлезда

Патохистолошкиот наод на отстранетото ткиво пристигнува по операцијата, а хирургот го толкува на контролниот преглед. Од тој наод зависи дали се потребни дополнителни контроли или лекување. Цените на контролниот преглед кај хирург, вадењето конци, наведените анализи и ултразвукот на штитната жлезда се наоѓаат во ценовникот на Болница Маја.

Лесна прошетка се препорачува уште од првите денови, бидејќи помага во опоравувањето. Повеќето луѓе постепено се враќаат на вообичаените дневни обврски, во текот на една до две недели. Канцелариската работа најчесто е можна порано отколку физички тешката работа. Кога е потребно боледување, неговата должина ја одредува матичниот лекар, во согласност со наодот и препораката на хирургот.

Ориентационо, со конечна проценка на хирургот:

• кревање товар, трчање и потешка физичка работа најчесто се избегнуваат две до четири недели
• пливање и капење во базен или море е можно кога раната целосно ќе заздрави и хирургот ќе одобри
• возењето е можно кога вратот може слободно да се врти и кога не се земаат лекови што ги забавуваат реакциите
• занимањата што бараат многу зборување може да изискуваат подолг одмор на гласот

Повеќето тегоби по операцијата на штитната жлезда слабеат од ден на ден. Некои знаци сепак бараат брза реакција, но не се сите подеднакво итни.

Итна помош на бројот 194 треба да се повика без одлагање кога ќе се појави:

• отежнато дишење, свиркаво дишење или чувство на гушење
• оток на вратот што брзо расте или станува напнат
• грчеви на мускулите што се шират или не попуштаат

Без одлагање треба да се обратите на хирургот, а ако хирургот не е достапен, на итната служба, кога ќе се појави:

• трнење околу усните или во прстите
• телесна температура од 38 °C или повисока
• црвенило, топлина, крварење или гноен исцедок од раната
• задавување при пиење течности или отежнато голтање што се засилува
• засипнатост или слаб глас што се влошува
• болка што се засилува и не попушта со пропишаните лекови