Ласерско кршење камен во бубрегот: како изгледа зафатот и опоравувањето

Ласерското кршење камен (ласерска литотрипсија) е ендоскопски зафат. Урологот низ мочниот канал и мочниот меур воведува тенок инструмент, уретероскоп, до каменот во мочоводот или во бубрегот. Низ инструментот поминува тенко ласерско влакно со кое каменот се крши на ситни делови или во прав. На кожата нема рез, иако овој зафат во секојдневниот говор често се нарекува операција на камен во бубрег.

Општиот назив за ваков зафат е уретероскопија (скратено URS). За камен во долниот и средниот дел од мочоводот најчесто се користи полуригиден уретероскоп. За камен во горниот дел од мочоводот и во самиот бубрег најчесто се користи флексибилен инструмент, кој може да влезе во бубрежните чашки. Таа метода во стручната литература се нарекува флексибилна уретерореноскопија (FURS или RIRS).

Зафатот најчесто се препорачува кога каменот не може сам да излезе, кога го затвора мочоводот или кога се повторуваат болки и инфекции. Ласерот е еден од повеќе начини на лекување. Во зависност од големината, положбата и составот на каменот, општо земено, предвид доаѓаат и следење, лекување со лекови, кршење со ударни бранови однадвор или зафат низ мал отвор на грбот. Во ценовникот за урологија на Болница Маја се наведени ендоскопските зафати за кршење камен, а кршењето со ударни бранови и зафатот низ грбот не се наведени. Методата се избира по прегледот и снимките, а не однапред.

Сè започнува со преглед кај уролог. Урологот ги разгледува постојните наоди и снимки. Првата снимка обично е ултразвук. Пред планирањето на зафатот најчесто се прави и скенер (КТ) без контраст, бидејќи точно ги покажува големината, бројот и положбата на каменот. Подготовката пред зафатот најчесто опфаќа:

• анализа на урината и уринокултура, бидејќи инфекцијата на мочните патишта треба да се излекува пред кршењето на каменот
• основни анализи на крвта и, по потреба, ЕКГ и мислење од интернист
• разговор со анестезиологот за видот на анестезијата и за лековите што редовно се земаат, особено за лековите за разредување на крвта. Тие лекови не треба да се прекинуваат на своја рака, туку само според упатството на лекарот.
• известување на лекарот за бременост или можна бременост и за алергии на лекови, контраст или латекс

Кога каменот го затвора мочоводот, а притоа постои инфекција со покачена температура, кршењето на каменот се одлага. Урологот најпрво обезбедува истекување на урината, со стент или со тенка цевчица низ кожата во бубрегот (нефростома), и ја лекува инфекцијата, а каменот го крши подоцна.

Понекогаш дури за време на зафатот се покажува дека мочоводот е тесен и дека инструментот не може безбедно да помине до каменот. Тогаш урологот поставува привремен стент, а кршењето на каменот го закажува за една до неколку недели, кога мочоводот ќе се прошири. Тоа не се случува кај секој пациент.

На зафатот се доаѓа на празен стомак, според упатството на анестезиологот. По приемот и проверката на наодите, текот обично е ваков:

• анестезија, најчесто општа или спинална (од појасот надолу), за која одлучуваат анестезиологот и урологот
• урологот го воведува уретероскопот низ мочниот канал и мочниот меур до каменот
• ласерот го крши каменот на ситни делови, поголемите делчиња по потреба се вадат со мала кошничка, а ситните излегуваат со урината во деновите по зафатот
• на крајот урологот проценува дали е потребен привремен стент, а понекогаш накратко се остава и катетер во мочниот меур
• будење и следење додека пациентот не почне да мокри без тешкотии

Траењето зависи од големината, бројот и положбата на каменот, па не е исто за секој пациент. Кај поголем камен или повеќе камења понекогаш е потребно и второ кршење во нов термин. За таа можност вреди да се праша урологот пред зафатот. Должината на престојот во болница ја одредува лекарот, според текот на зафатот и состојбата по него.

Искуствата на пациентите се разликуваат, бидејќи зависат од големината на каменот, траењето на зафатот и од тоа дали е оставен стент. Сепак, во првите денови најчесто се јавува следново:

• розова урина, особено по напор, која постепено станува посветла
• печење при мокрење и почест нагон за мокрење
• блага болка или затегнатост во слабината, особено при мокрење ако е оставен стент
• излегување на ситни делчиња од каменот со урината

Овие тегоби најчесто се минливи и се смируваат со лековите против болка што ќе ги пропише лекарот и со доволно течности. Најмалку 24 часа по анестезијата не треба да се вози автомобил, па добро е пациентот дома да го одвезе придружник. Полесното движење и шетањето се пожелни, а потешкиот физички напор се одлага додека лекарот не каже поинаку.

Стентот (J-J стент, се нарекува и двоен J стент) е тенка мека цевчица што се поставува во мочоводот, од бубрегот до мочниот меур. Се става за урината непречено да истекува додека мочоводот не зарасне и додека ситните делчиња не излезат. Не го добива секој пациент. Урологот одлучува за тоа за време на зафатот, според наодот.

Додека стентот стои, можат да се јават почест нагон за мокрење, печење, повремено розова урина и непријатност во слабината при мокрење или напор. Стентот најчесто останува од неколку дена до неколку недели. Обично се вади со кратка интервенција низ мочниот канал (цистоскопија), под локална анестезија. Понекогаш стентот се поставува со конец што излегува низ мочниот канал и тогаш се вади со повлекување на конецот. Тоа се прави само во времето и на начинот што ќе ги одреди урологот, а конецот дотогаш не треба да се допира.

Стентот не смее да се заборави. Ако остане предолго, може да се обложи со наслаги, да предизвика инфекција, да се вади потешко и да го оштети бубрегот. Затоа е добро терминот за вадење да се договори пред отпуштањето од болница.

По зафатот најчесто се советува да се пијат доволно течности, рамномерно во текот на денот, за урината да биде светла. Тоа им помага на ситните делчиња полесно да излезат и го намалува печењето. За спречување на нов камен лекарите често советуваат околу два и пол до три литри течности дневно. Точната количина ја одредува лекарот, особено кај лица со болести на срцето или бубрезите, кај кои внесот на течности понекогаш мора да биде ограничен.

Советите за исхраната зависат од видот на каменот. Затоа е корисно да се зачува делче од каменот ако излезе, бидејќи анализата на составот покажува кои промени во исхраната имаат смисла.

Враќањето на работа зависи од видот на работата и од тоа дали е оставен стент. За полесна работа враќањето често е можно по неколку дена, а за физички тешка работа подоцна. Урологот дава препорака според текот на опоравувањето и видот на работата, а за боледувањето одлучува матичниот лекар.

Како и секој зафат, ласерското кршење камен носи одредени ризици. Најчести се минливите: крв во урината, печење при мокрење и непријатност поради стентот. Поретко се јавуваат инфекција на мочните патишта со покачена температура, заостанати делчиња од каменот поради кои понекогаш е потребен повторен зафат, или повреда на ѕидот на мочоводот. Ретко се јавуваат потешка инфекција што преминува во крвта (сепса) и бара итно лекување во болница, како и подоцнежно стеснување на мочоводот. Постојат и општи ризици од анестезијата. Урологот и анестезиологот пред зафатот ги објаснуваат ризиците во конкретниот случај.

Некои тегоби не се дел од вообичаеното опоравување и бараат брз преглед. При следниве знаци јавете се кај урологот или во најблиската служба за итна помош, а надвор од работното време повикајте итна помош на 194:

• температура над 38 °C или морници
• силна болка во слабината што не попушта по пропишаните лекови против болка
• неможност за мокрење или многу малку урина
• темноцрвена урина или крвни грутки
• упорно гадење и повраќање

Покачената температура или морниците по кршењето камен можат да бидат знак за сериозна инфекција на мочните патишта, која може да премине во крвта (сепса). Тогаш не ја чекајте закажаната контрола, туку јавете се кај лекар без одлагање. Пред отпуштањето е добро да прашате кому да се јавите ако се појават овие знаци.

Првата контрола најчесто е во првите недели по зафатот. Урологот тогаш со ултразвук, рендген или скенер проверува дали останале делчиња од каменот и дали урината нормално истекува од бубрегот. Ако е оставен стент, контролата често се спојува со неговото вадење. Кај луѓето кај кои каменот се повторува или кои имаат поголем ризик каменот повторно да се создаде, можат да се направат и дополнителни анализи на крвта и урината, врз основа на кои лекарот дава совети за спречување на нов камен.

Цената зависи од положбата и големината на каменот, од тоа дали е потребно повторно кршење и дали се поставува и вади стент. Прегледот и контролата кај доцент или професор по урологија имаат посебни ставки во ценовникот. Точниот износ урологот може да го одреди дури по прегледот и снимките. Ставките од ценовникот за урологија се прикажани под текстот.