Конизација на грлото на матката: зафат, опоравување, крварење и контроли

Конизацијата е зафат со кој гинекологот отстранува мал дел од грлото на матката во облик на конус. Се отстранува делот на кој клетките се променети. Тоа е обично граничната зона меѓу надворешниот дел од грлото и каналот на грлото (цервикалниот канал), бидејќи таму најчесто настануваат промените на клетките.

Конизацијата има две цели. Првата е да се отстрани променетото ткиво. Втората е целиот примерок да се прегледа под микроскоп, па лекарот добива поцелосен наод отколку по мала биопсија.

Зафатот може да се изведе на повеќе начини: со класичен хируршки нож (т.н. ладен нож), со тенка електрична или радиобранова омча (Loop ексцизија, која многумина ја нарекуваат и радионож) или со ласер. Која метода ќе ја примени и колкав дел од грлото треба да се отстрани, лекарот одлучува според наодот, возраста и плановите за бременост.

Ласерската вапоризација не е исто што и конизацијата. Со неа променетото ткиво се уништува со ласер, но не се добива примерок за преглед, па се користи само кај одбрани наоди.

До конизација најчесто се доаѓа чекор по чекор. Прво ПАП тестот или ХПВ тестот покажува отстапување. Потоа се прави колпоскопија, преглед на грлото под зголемување, и по потреба биопсија. Патохистолошкиот наод од биопсијата ги опишува промените како CIN (цервикална интраепителна неоплазија), во три степени: - CIN 1: благи промени. Често се повлекуваат сами, па најчесто се следат со контроли. - CIN 2: умерени промени. Лекарот проценува дали е подобро следење или зафат, во зависност од возраста, наодот и плановите за бременост. - CIN 3: изразени промени. Најчесто се предлага отстранување на променетиот дел од грлото.

На некои наоди стојат и ознаките LSIL и HSIL. LSIL означува поблаги промени (најчесто одговара на CIN 1), а HSIL поизразени промени (CIN 2 и CIN 3).

Конизацијата служи и како попрецизна дијагностика: кога со колпоскопијата не се гледа целата гранична зона, кога наодите од ПАП тестот и од биопсијата не се совпаѓаат или кога постои сомнеж за промени на жлездените клетки на грлото.

CIN не е рак. Тоа се промени на клетките што кај дел од жените, ако не се лекуваат, по повеќе години може да преминат во рак на грлото на матката. Затоа се откриваат и се отстрануваат навреме. Речиси секогаш се поврзани со долготрајна инфекција со високоризични типови ХПВ.

Пред зафатот гинекологот прави преглед и објаснува зошто предлага конизација и со која метода. Најчесто се бараат основни анализи на крвта, а понекогаш и брисеви. Кажете му на лекарот кои лекови ги земате, особено лекови за разредување на крвта, дали имате алергии и дали постои можност за бременост. Лековите за разредување на крвта не прекинувајте ги сами. Лекарот ќе ви каже дали и кога треба нешто привремено да се промени. Терминот обично се одредува надвор од менструацијата, најчесто во деновите по неа.

Конизацијата се прави во локална анестезија или во краткотрајна интравенска (општа) анестезија, во зависност од методата и проценката на лекарот. Ако се прави во општа анестезија, ќе добиете упатство колку часа пред зафатот не треба да јадете и да пиете. Самиот зафат најчесто трае од 15 до 30 минути. Пациентката лежи како на гинеколошки преглед, а лекарот го отстранува променетиот дел од грлото и го запира крварењето. Понекогаш лекарот за време на истиот зафат зема и примерок од каналот на грлото (киретажа), па двата примерока се прегледуваат заедно.

По зафатот следи краток одмор и проверка на крварењето. Колку ќе останете во болница, ќе ви каже лекарот. По општа анестезија најмалку 24 часа не возете и не пијте алкохол, а договорете некој да ве однесе дома. Цените на конизацијата, Loop ексцизијата и патохистолошката анализа на отстранетото ткиво се наоѓаат во ценовникот за гинекологија на Болница Маја. Анализата на ткивото во ценовникот е наведена како посебна ставка, па при закажувањето прашајте што опфаќа цената на зафатот.

По конизацијата на грлото останува рана што заздравува неколку недели. Затоа крварењето и исцедокот се очекувани. Првите денови најчесто има благо крварење и болка слична на менструалната. Потоа исцедокот може да биде кафеав, розов или воденест. Ако лекарот ставил на раната средство за запирање на крварењето, првите денови исцедокот може да биде темнокафеав или зрнест, што е очекувано. Исцедокот може да трае неколку недели, понекогаш и до шест недели.

Кај некои жени крварењето повторно се засилува околу 7. до 14. ден, кога паѓа крастата од раната. Ако е умерено и постепено слабее, најчесто е дел од нормалното заздравување. Во тоа време користете хигиенски влошки, не тампони.

Јавете се кај лекар без одложување ако се појави: - силно, јаркоцрвено крварење, посилно од обилна менструација, или големи грутки крв - исцедок со непријатен мирис - телесна температура од 38 °C или повисока, или морници - болка во долниот дел од стомакот што не поминува или се засилува

Ако влошката се натопи за помалку од еден час или чувствувате вртоглавица, слабост или несвестица, повикајте итна медицинска помош (194) или одете во најблиската служба за итна помош. Истото направете го и кога крварењето е силно, а не можете брзо да стапите во контакт со својот гинеколог, на пример ноќе или за викенд.

Првата менструација по конизацијата најчесто доаѓа во очекуваното време, но може да дојде неколку дена порано или подоцна. Често е пообилна, подолга или со посилни болки од вообичаеното. Тоа обично е минливо, а менструациите најчесто повторно се како пред зафатот по еден или два циклуса.

И за време на првата менструација по зафатот користете влошки, не тампони ни менструални чашки, додека лекарот не каже поинаку. Ако менструацијата изостане, стане многу болна или е особено обилна, јавете се кај гинеколог. Ретко по зафатот грлото се стеснува, па менструалната крв потешко излегува. Тоа лекарот може да го провери на преглед.

Опоравувањето по конизација најчесто трае неколку недели, додека грлото целосно не заздрави. Повеќето жени се чувствуваат добро уште по неколку дена, но на раната на грлото ѝ треба повеќе време. Вообичаени препораки се: - без сексуални односи околу четири недели, или колку што советува лекарот - без тампони, менструални чашки и вагинално испирање - туширање наместо капење во када; без базен, море и сауна околу четири недели - без кревање тешки товари и напорно вежбање најмалку првите две недели, а по конизација со нож често и подолго, колку што советува лекарот - прошетките и полесните домашни работи најчесто се во ред

На работа повеќето жени се враќаат по неколку дена до две недели. Тоа зависи од видот на работата, видот на зафатот и препораката на лекарот. За болката најчесто е доволен лек против болки што ќе го препорача лекарот. Не избирајте лек сами, бидејќи некои лекови против болки може да го засилат крварењето.

Отстранетиот дел од грлото се испраќа на патохистолошки преглед, заедно со примерокот од каналот на грлото, ако е земен. Наодот го опишува степенот на промената и, што е особено важно, рабовите на примерокот (маргините). Ако рабовите се без промени, променетото ткиво најверојатно е отстрането во целост. Ако промените допираат до работ, лекарот најчесто предлага почести контроли, а поретко и повторен зафат.

Понекогаш наодот од конусот покажува поблаг или поизразен степен на промена отколку биопсијата пред зафатот. Ретко покажува и ран облик на рак на грлото на матката. Тогаш гинекологот објаснува што значи наодот и каков е понатамошниот план за лекување. Колку се чека наодот, зависи од лабораторијата. Рокот и начинот на подигање на наодот прашајте ги кај лекарот при закажувањето или на денот на зафатот.

Првата контрола најчесто е неколку недели по зафатот. Тогаш лекарот го проверува заздравувањето и го објаснува наодот. Следната проверка, најчесто ПАП тест, ХПВ тест и по потреба колпоскопија, обично се прави околу шест месеци по зафатот. Понатамошниот распоред зависи од наодот. Редовните контроли се важни и со години потоа, бидејќи промените може повторно да се појават.

Повеќето жени по конизација можат да забременат и да ја изнесат бременоста. Зафатот се однесува само на грлото, не на јајниците и на телото на матката. Кога ќе се отстрани дел од грлото, тоа станува нешто пократко. Затоа по конизација постои нешто поголем ризик од предвремено породување и, поретко, од доцен спонтан абортус (во второто тромесечје), особено по подлабоки или повторени зафати.

Со планирањето на бременоста обично се чека грлото да заздрави и првата контрола и наодот да бидат во ред. Колку точно да почекате, советува гинекологот. Во бременоста е важно лекарот што ја води да знае за претходната конизација. Тогаш може да ја следи должината на грлото со ултразвук и, ако процени дека е потребно, да предложи дополнителни мерки, како што е серклаж (шев на грлото на матката).

Конизација за време на бременоста најчесто не се прави. Исклучок се ретките ситуации во кои лекарот ќе процени дека зафатот е неопходен.