Privremena stoma: kolostoma, ileostoma i zatvaranje stome

Stoma je otvor na prednjem trbušnom zidu kroz koji hirurg izvodi deo creva. Sadržaj creva tada ne prolazi kroz završni deo creva i analni otvor, već izlazi kroz stomu u kesicu koja se lepi na kožu. Stoma je ružičasta ili crvena, vlažna i najčešće ne boli na dodir, jer creva nemaju nerve za bol kao koža.

Stoma se pravi kada deo creva treba rasteretiti ili zaštititi, na primer posle operacije debelog creva ili rektuma, kada novi spoj creva treba vreme da zaraste. Neke stome su privremene, a neke trajne. Koja je vrsta potrebna, hirurg objašnjava pre operacije.

Razlika je u tome koji deo creva je izveden na trbuh:

• Kolostoma je napravljena od debelog creva (kolona). Stolica je najčešće gušća, slična uobičajenoj.
• Ileostoma je napravljena od završnog dela tankog creva (ileuma). Sadržaj je ređi i izlazi češće, pa je važno piti dovoljno tečnosti.

Stoma može biti i u obliku petlje (loop stoma), kada je na trbuh izvedena petlja creva sa dva otvora. Takva stoma je najčešće privremena i zatvara se lakše od drugih vrsta. U cenovniku opšte hirurgije Bolnice Maja postoje kreiranje i zatvaranje loop kolostome i zatvaranje protektivne loop ileostomije.

Privremena stoma se najčešće pravi da zaštiti spoj creva posle operacije. Dok spoj zarasta, sadržaj creva prolazi kroz stomu, a kada hirurg proceni da je spoj zarastao, stoma se zatvara i crevo ponovo radi uobičajenim putem.

Trajna stoma ostaje kada završni deo creva ili analni otvor moraju da se uklone, ili kada zatvaranje nije moguće ili ne bi bilo bezbedno. To može biti slučaj, na primer, posle uklanjanja rektuma i analnog kanala. O tome da li je stoma privremena ili trajna, hirurg razgovara sa pacijentom pre operacije, kada god je to moguće.

Navikavanje na stomu traje i različito je kod svake osobe. U opštem smislu najčešće važi sledeće:

• Kesica se prazni i menja prema uputstvu, a koža oko stome se pere vodom i drži suvom, da bi kesica dobro prijanjala i da koža ne bi bila nadražena.
• Kod ileostome sadržaj je ređi, pa je važno piti dovoljno tečnosti tokom dana.
• Ishrana se najčešće postepeno vraća na uobičajenu. Hranu koja izaziva nadutost ili tegobe uvodite polako i pratite kako je podnosite.
• Tuširanje je moguće i sa kesicom i bez nje, prema uputstvu.
• Šetnja i lakše aktivnosti preporučuju se od prvih dana, a teži napor i dizanje tereta izbegavaju se dok hirurg ne dozvoli, jer napor može da doprinese nastanku kile pored stome.

Pre otpusta pacijent dobija uputstvo za negu stome. Pitanja o nezi i o nabavci kesica i pomagala postavite hirurgu i medicinskom osoblju, a o nabavci pomagala posavetujte se i sa izabranim lekarom.

O zatvaranju stome odlučuje hirurg posle kontrola, kada proceni da je spoj creva zarastao i da je opšte stanje pacijenta dobro. Vreme se razlikuje od osobe do osobe i zavisi od razloga zbog kog je stoma napravljena i od toka oporavka, pa ga nije moguće unapred odrediti. Pre zatvaranja hirurg može da zatraži snimanje ili endoskopski pregled spoja creva.

Zatvaranje stome je operacija: hirurg odvaja crevo od trbušnog zida, spaja ga i vraća u trbušnu duplju, a otvor na koži se zatvara. Posle operacije ishrana se uvodi postepeno, prema uputstvu hirurga. U prvo vreme stolica može da bude češća i neredovna dok se crevo ne navikne, a to se najčešće postepeno smiruje.

Kada se na stomi jave komplikacije, kao što su suženje, ispadanje stome ili kila pored stome, ponekad je potrebna revizija stome. U cenovniku opšte hirurgije Bolnice Maja postoje revizija ileostome i revizija kolostome.

Javite se hirurgu bez odlaganja ili, ako ga ne možete dobiti, najbližem urgentnom centru ako:

• stoma postane tamna, ljubičasta ili crna,
• stoma ne izbacuje sadržaj, a javljaju se bol, nadutost ili povraćanje,
• iz stome ili oko nje krvari više od nekoliko kapi,
• kod ileostome izlazi mnogo tečnog sadržaja, a javljaju se jaka žeđ, vrtoglavica ili malo mokraće,
• se pojavi temperatura ili jak bol u trbuhu.

Kod jakog bola u trbuhu, povraćanja i lošeg opšteg stanja pozovite Hitnu pomoć na broj 194.